1 grudnia 2025 r. Rzecznik Finansowy opublikował dokument pn. „Ogólne Oświadczenie zawierające istotny dla sprawy pogląd Rzecznika Finansowego w sprawie sankcji kredytu darmowego (SKD).”
Czym jest ów dokument i dlaczego ma on duże znaczenie?
Rzecznik Finansowy to instytucja, której celem jest ochrona interesów konsumentów w relacjach z instytucjami sektora finansowego, w szczególności bankami i zakładami ubezpieczeń. Rzecznik reprezentuje interesy konsumentów, wspiera ich w sporach z instytucjami finansowymi, prowadzi postępowania mediacyjne. Rzecznik Finansowy ma także kompetencje do przedstawiania tzw. istotnego dla sprawy poglądu. Procedura cywilna dopuszcza, by w toku postępowania sądowego określone podmioty przedstawiały sądowi rozpoznającemu daną sprawę, tzw. istotny pogląd. Jest to stanowisko przedstawiające sądowi interpretację przepisów z określonego obszaru. Pogląd taki nie jest oczywiście dla sądu wiążący, ma natomiast ułatwić sądowi podjęcie decyzji w spornych sprawach.
Z uwagi na fakt, że w ostatnich miesiącach i latach w polskich sądach rozpatrywanych było i jest szereg spraw związanych z nieprawidłowościami w umowach kredytowych zawieranych przez banki z konsumentami, Rzecznik Finansowy wielokrotnie był angażowany do udziału w sporach oraz wyrażania swego poglądu w sprawach skutkujących składaniem przez klientów banków tzw. oświadczeń o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Dlatego też Rzecznik zdecydował się wydać jeden dokument, w którym przedstawia swój pogląd na temat instytucji sankcji kredytu darmowego (SKD), która ma swoje umocowanie prawne w ustawie o kredycie konsumenckim.
Czym jest sankcja kredytu darmowego?
Ustawa o kredycie konsumenckim reguluje treść stosunku kredytu, który powstaje gdy konsument decyduje się na uzyskanie z banku kredytu. Ustawa nie dotyczy kredytów hipotecznych, ale takich o wartości do 255 500 zł. Zgodnie z ustawą umowa kredytu powinna zawierać określone elementy, jak też informacje dla konsumenta tak, by miał on pełną wiedzę co do tego na jakich warunkach uzyskuje kredyt, jaką kwotę pożycza, jaką kwotę będzie musiał oddać, ile za to zapłaci itd. W sytuacji, gdy bank udzielający kredytu naruszy określone obowiązki ustawowe, a umowa nie będzie zawierała wymaganych elementów, konsument może złożyć oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Skutkiem złożenia takiego oświadczenia, jest obowiązek spłaty kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu. Innymi słowy – konsument uzyskuje darmowy kredyt.
Wielu konsumentów decyduje się obecnie na kwestionowanie umów kredytowych zawartych w przeszłości z bankami. Przykładem kwestionowanej praktyki banków jest naliczanie przez bank odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu. Chodzi w szczególności o sytuacje, w których bank udziela konsumentowi kredytu pobierając przy tym prowizję, która to prowizja nie jest wypłacana konsumentowi, ale „automatycznie” pobierana pomniejszając kapitał kredytu. Jednocześnie jednak banki niejednokrotnie wliczają pobraną przez siebie prowizję do kapitału kredytu i naliczają odsetki nie tylko od kwoty faktycznie wypłaconej konsumentowi, ale także od kwoty prowizji, która nigdy konsumentowi nie była wypłacona. M.in. ten mechanizm jest kwestionowany przez Klientów banków, którzy decydują się na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, a następnie na dochodzenie swych praw przed sądem.
Stanowisko Rzecznika Finansowego
Rzecznik Finansowy w wydanym ostatnio dokumencie popiera wątpliwości Klientów wskazując na obowiązek banków co do formułowania umów kredytowych w sposób jednoznaczny, jasny i zrozumiały dla Klienta. Rzecznik wskazuje m.in., że niewłaściwe prezentowanie całkowitej kwoty kredytu wprowadza konsumentów w błąd co do podstawowych parametrów umowy. Rzecznik podkreśla także, że jego ocenie: „praktyka kredytodawców naliczania oprocentowania od kredytowanych kosztów kredytu nie znajduje podstaw w obowiązujących przepisach.”
Wątpliwości może budzić także ustawowy termin, w którym konsument ma prawo złożyć oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Zgodnie bowiem z ustawą termin ten wynosi jeden rok od wykonania umowy, nie precyzując jednocześnie jaką datę należy przyjąć za dzień wykonania umowy. Dlatego też Rzecznik wskazuje: „W opinii Rzecznika z wykonaniem umowy mamy do czynienia dopiero w sytuacji, w której obie strony wywiążą się z ciążących na nich obowiązków. W praktyce, najczęściej będzie to dzień spłaty kredytu przez konsumenta. Dopiero od tego momentu zaczyna biec roczny termin, o którym mowa w art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim.”
Jak zatem wynika z przedstawionych wyżej informacji, Rzecznik Finansowy zajął silne prokonsumenckie stanowisko w sporach o sankcję kredytu darmowego. Wydany przezeń dokument będzie zapewne wykorzystywany przez klientów w sporach toczonych z bankami. Może też stanowić ważny argument dla sądu, by rozstrzygnąć sprawę w myśl prokonsumenckiej wykładni. Są to ważne powody, dla których każdy kto rozważa skorzystanie z sankcji kredytu darmowego, winien zapoznać się z dokumentem Rzecznika Finansowego.
We wszelkich sprawach związanych z kredytami konsumenckimi, jak też w celu analizy umowy kredytowej pod kątem występowania w niej klauzul niedozwolonych, zapraszam do kontaktu z Kancelarią.